Gündüz Vassaf’ın “Cehenneme Övgü- Gündelik Hayatta Totalitarizm” adlı kitabı, “Cehenneme Övgü kitabı” olarak da ele alınabilir. Çünkü kitapta gündelik yaşamdaki totalitarizm işlenirken, iktidar ilişkilerinin yol açtığı itaat kavramı, cinsiyetçilik, toplumsal yaşamdaki roller, ikili ilişkilerimizdeki iletişimsizlik, sevgisizlik, özgürlük v.s. gibi konular ezber bozan bir yaklaşımla ele alıyor.
Yazar, kahramanlık kavramına da biraz anti kahraman perspektifi ile eleştirel yaklaşır.
Özellikle bu eser, “Cehenneme Övgü kitabı”nın edebi değerini ve toplumsal eleştirisini gözler önüne sermektedir.
Bu anlamda belki öyle bir iddiası olmamakla birlikte, yazarın anarşizme yaklaşan bir bakış açısı var bu kitapta denilebilir.
Her türlü totaliterliğe olan eleştirel yaklaşımı bir anlamda bireysel anarşizmin yaklaşımı ile örtüşür. İşte tam bu noktada bu kitap yeraltı edebiyatı içinde değerlendirilebilir.
Yıllar önce bu kitabı okuduğumda etkilenmiştim. Tam benim düşüncelerimi yansıtıyordu. Hep düşündüğüm şeyleri dile getiriyordu. Tersinden eleştirel bir yaklaşım dogmalara, topluma, her türlü muhalefete, totalitarizme ve sisteme.
Gündelik hayatta totalitarizmi sorgulayan bu kitap, yazarına bazılarınca “şeytanın avukatı” lakabının yakıştırılmasına da neden olmuş. Bu kitap kendi türünde bir külttür Türkiye’de. Totalitarizm sadece sisteme, devlete, egemenlere mahsus değil. Elbette onlar şu ya da bu şekilde totalitarizm ile hükmediyorlar.
Ama o iktidar ağ ve mekanizmalarıyla mikro düzeyde ikili ilişkilere sızmıştır. Hatta sizi özgürleştireceğini söyleyen insanlar da bir çeşit totaliterdir. İnsan kendisinden başka hiç kimseyi özgürleştiremez. Ağızlarından özgürlük, barış, demokrasi sözlerini düşürmeyenlerin davranışlarına bakınız, onların da gerçekte ne kadar totaliter olduklarını göreceksiniz. İşte Vassaf’ın bize göstermek istediği tam da bu.
Vassaf: “Özgür toplumda kahramanlara yer yoktur”
“Cehenneme Övgü”de şöyle der o:
“Bize kahraman olarak sunulanları temsil eden tüm imgeler totaliterdir. Kendimizi olduğumuz gibi kabul edinceye dek bizi tutsak edecek kahramanlar. Süpermenler ve tanrılar yaratmaya devam edeceğiz. Özgür toplumda kahramanlara yer yoktur. Özgür insanın kahramanları olmaz.” (Gündüz Vassaf: Cehenneme Övgü, İletişim Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, pdf, sayfa 32.)
“Bize kahraman olarak sunulanları temsil eden tüm imgeler totaliterdir. Kendimizi olduğumuz gibi kabul edinceye dek bizi tutsak edecek kahramanlar. Süpermenler ve tanrılar yaratmaya devam edeceğiz. Özgür toplumda kahramanlara yer yoktur. Özgür insanın kahramanları olmaz.” (Gündüz Vassaf: Cehenneme Övgü, İletişim Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, pdf, sayfa 32.)
Aslında kahramanları dayatan iktidar ağ ve mekanizmalarıdır. Çünkü kahramanlar hep bir şekilde iktidarı ve totaliterliği simgelerler.
Vassaf, kitabında çeşitli başlıklar altındaki kısa denemelerinden bir bütün oluşturmuş. Hatta o bu denemelerde filozofların sözlerinden de yararlanarak, kendisine yeni pencereler açmış. Eğer hâlâ okumadıysanız bu kitabı sevebilirsiniz. En azından okumaya değer, sevmeseniz de diye düşünüyorum.
Bitirirken yine Vassaf’ın bir sözü kitaptan:
“Bertolt Brecht, bir şiirinde, Teb kentini ve piramitleri kralların değil işçilerin kurduğunu vurgular. Ne var ki, Hiroşima ve Dresden’i imha eden bombaları kimin yaptığını sormak aklımıza gelmez.” (Vassaf, age, sayfa 136.)
“Bertolt Brecht, bir şiirinde, Teb kentini ve piramitleri kralların değil işçilerin kurduğunu vurgular. Ne var ki, Hiroşima ve Dresden’i imha eden bombaları kimin yaptığını sormak aklımıza gelmez.” (Vassaf, age, sayfa 136.)
“Cehenneme Övgü” kitabı güncelliğini her zaman koruyor. Ezber bozan bir kitap arıyorsanız, bu kitabı okumanızı öneririm.
Erol Anar
Bu yazım 13 Mart 2020 tarihinde ‘erolanar.org’da yayınlandı. Yazı tarafımdan güncellenerek ve yeniden gözden geçirilerek yayınlandı.